Ze is klein en tenger, en als ze je een hand geeft, kijkt ze verlegen naar de grond. Mukhtaran Bibi - door de Pakistaanse pers Mukhtar Mai gedoopt, een erenaam die ‘gerespecteerde grote zus’ betekent - lijkt op het eerste gezicht in niets op de strijdbare, daadkrachtige vrouw uit de nieuwsberichten. Toch staat ze in de Time top-100 van invloedrijkste vrouwen ter wereld en ontving ze afgelopen oktober van de Raad van Europa de Noord-Zuid prijs voor haar inzet op het gebied van de mensenrechten.
Het verhaal van Mukhtar begint in 2002, als ze bruut verkracht wordt door een groep mannen van de Mastoi, een machtigere kaste dan die waartoe Mukthar en haar familie behoren. De verkrachting was de voltrekking van een straf waartoe ze was veroordeeld door de lokale stammenraad. De reden van die veroordeling: haar twaalfjarige broertje zou onzedelijk contact hebben gehad met een acht jaar ouder meisje van de Mastoi. Hoewel haar broertje sowieso niets had gedaan – volgens hem en getuigen zou hij alleen met de vrouw hebben gesproken – wordt Mukhtar naar de dorpsraad gestuurd om vergiffenis te vragen. Als ze op het erf aankomt waar de raad zitting houdt, wordt Mukhtars lot beslist. ‘Daar staat ze, doe met haar wat je wilt,’ klinkt het uit de mond van de Mastoi-leider. Zijn vier broers sleuren haar een schuur in en verkrachten haar om de beurt, terwijl buiten het gejuich van de dorpsgemeenschap klinkt. Naakt wordt Mukhtar een uur later de schuur uitgegooid.

Geen incident
Wat er met Mukhtar gebeurde, is geen incident. Jaarlijks worden er op het door mannen gedomineerde Pakistaanse platteland honderden vrouwen slachtoffer van mishandeling en verkrachting, vaak als boetedoening voor iets wat een mannelijk familielid fout heeft gedaan. De nationale regering keurt deze rituelen af, maar doet weinig moeite om er iets aan te veranderen - dorpjes als Meerwala, waar Mukhtar woont, zijn ook nauwelijks controleerbaar, omdat ze zo geïsoleerd zijn - er is niet eens een verharde weg. De meeste gevallen halen dan ook nooit de pers. Pakistaanse vrouwen die verkracht zijn, hebben bijna geen andere keuze dan zelfmoord plegen omdat de schaamte te groot is. Verkrachting is, net als in oorlogen, het ultieme wapen om een andere stam definitief te vernederen.
Ook Mukhtar is vastbesloten om zelfmoord te plegen. Haar ouders weerhouden haar er echter van zoutzuur te drinken. Ook krijgt ze onverwacht steun van de plaatselijke imam, die de verkrachting veroordeelt in zijn preek. Als lokale journalisten het verhaal beginnen te verspreiden, groeit de nationale verontwaardiging en realiseert Mukhtar zich dat ze een doel heeft: voorgoed een einde maken aan dit onrecht. Ze stapt naar de politie, die er onder druk van de media wel een zaak van moet maken, en is daarmee de eerste die de cultuur van schaamte en zwijgzaamheid doorbreekt. Op persoonlijk bevel van president Musharraf worden de verdachten opgepakt en door de Pakistaanse rechtbank ter dood veroordeeld. Een jaar later wordt dit vonnis weer herzien. Mukhtar is echter vastbesloten en gaat meteen in beroep bij het Hooggerechtshof. Tot de uitspraak, die nog jaren op zich kan laten wachten, blijven de verkrachters vastzitten.

Stampei maken
Vier en een halfjaar na het incident is het leven van Mukhtar radicaal veranderd - hoewel ze nog steeds in Meerwala woont, met haar ouders, broers en zussen, op een steenworp afstand van het huis van haar verkrachters en hun familie. Met het geld dat ze ter compensatie voor haar leed heeft gekregen van de Pakistaanse regering heeft ze twee scholen opgericht in Meerwala. Door onderwijs hoopt ze dat bij de nieuwe generaties meisjes en jongens het besef doordringt dat verkrachting en vrouwenmishandeling geen normale zaken zijn. De scholen waren het begin van wat inmiddels de Mukhtar Mai Women Welfare Organization is geworden, waar onder meer een blijf-van-mijn-lijfhuis, juridische hulp, en een women empower-project onder vallen. Ze heeft haar verhaal laten optekenen in het boek Onteerd, dat in september verscheen, en vertelt haar belevenissen aan een BBC-journalist, die ze als een soort dagboek op Mukhtars weblog plaatst. Als Mukhtar niet in Meerwala bezig is met het helpen van andere vrouwen, reist ze samen met een vriendin, tevens advocate, en een vaste tolk de wereld over om de misdaden in haar land onder de aandacht te brengen.
Ja, ze verlangt dagelijks terug naar haar oude, eenvoudige leventje, vertelt ze. «Maar dat is voorgoed onmogelijk. Er zijn zoveel vrouwen die steun bij mij zoeken. Vrouwen die nóg grotere problemen hebben, in nóg groter gevaar verkeren. Die kan ik niet in de steek laten.  Bovendien geeft het mij veel voldoening. Zonder dat heeft mijn leven geen zin meer.»
Haar strijd tegen onrecht en dat wat ze kan betekenen voor anderen, telt voor Mukhtar zwaarder dan haar eigen leven. «In de plaats waar ik vandaan kom, is het bijna onmogelijk om de strijd aan te gaan, zeker tegen een groep. Dus toen ik besloot mijn zaak aanhangig te maken, ging ik er eigenlijk al vanuit dat ik gedood zou worden. Het werd me ook letterlijk gezegd: als je stampei gaat maken, dan vermoorden we je. Dat accepteerde ik dan maar. Ik heb me nooit gerealiseerd, en nooit durven hopen, dat deze kwestie zou uitgroeien tot zoiets enorms.»
Ze heeft ook nooit overwogen om weg te gaan uit Meerwala, ondanks de bedreigingen die ze nog steeds krijgt vanuit de Mastoi. «Ik ben wel bang, en hoop ook dat mijn verkrachters nooit meer vrij komen. Maar aan de andere kant: ik houd zoveel van mijn land en van mijn dorp. Ik krijg veel steun van mijn moeder, de nationale en internationale maatschappij en de media. Die steun neemt alleen maar toe, en dus geeft me dat steeds meer kracht om te blijven en door te gaan.»
Zelfs haar vader koos voor haar, en dat is vrij bijzonder. Haar oudere broer wilde niet dat ze naar de politie stapte en dreigde met zelfmoord als ze dat zou doen. Op hetzelfde moment dat haar vader haar naar het politiebureau bracht, kreeg hij dat dreigement te horen. Hij moest toen kiezen tussen zijn zoon en zijn dochter. «Ik weet niet waarom, maar hij koos ervoor om met mij mee te gaan. En zelf heb ik ook geen seconde getwijfeld, ik was vastbesloten om naar de politie te gaan, of mijn broer nu zelfmoord zou plegen of niet.»
Dat heeft hij uiteindelijk niet gedaan. Nu is hij afhankelijk van haar en niet langer in de positie om haar te stoppen. «Vroeger moest ik hem om toestemming vragen als ik zelfs maar even een wandelingetje door het dorp wilde maken. Nu vertel ik hem bij wijze van spreken vijf minuten voor mijn vertrek dat ik naar Amerika ga.»

24/7 strijd
Inmiddels begint de invloed die Mukhtar Mai heeft op het Pakistaanse systeem zich af te tekenen. Sinds haar zaak zoveel internationale aandacht heeft gekregen, heeft er, in elk geval in haar regio, geen panchayat (dorpsraad) meer plaatsgevonden. En ook de Pakistaanse regering voelt zich genoodzaakt aandacht te besteden aan de misstanden op het platteland. Onder druk van het buitenland voorzien ze Mukhtar bovendien van bescherming als ze in haar eigen land op reis is, en nemen ze verantwoordelijkheid als haar iets zou overkomen. Ze is dan ook altijd op haar hoede. Ook in de VS, waar ze wereldberoemd is, krijgt ze constante beveiliging. Toen ze een tijdje terug in Canada was, vond er een bomexplosie plaats in het hotel waar ze verbleef. Op het nieuws werd gemeld dat ze was omgekomen. Mukhtar was springlevend. Ze kan er met haar vriendin samen nog hartelijk om lachen. En het heeft haar er alleen maar meer van overtuigd dat God haar steunt en dat ze een missie heeft te vervullen. En daarom werkt ze vaak tot diep in de nacht, terwijl om vijf uur ’s ochtends de vrouwen alweer aan haar deur kloppen om hulp te vragen. Haar mobiele nummer is bekend in het hele land. Er wordt veel van haar verwacht en ze kan geen nee zeggen. «Slachtoffers móeten hun mond open doen, vind ik. Maar zonder mijn steun is het voor vrouwen moeilijk om te vechten tegen het onrecht dat hen wordt aangedaan. In Pakistan kunnen alleen rijke mensen naar de politie, want recht moet je hier kopen. Ook advocaten en rechters kunnen zo omgekocht worden. En voor vrouwen is het nog moeilijker, want  op het politiebureau lopen ze ook nog eens het risico om fysiek mishandeld of seksueel misbruikt te worden.» Mukhtar voert een 24/7 strijd en zet haar eigen leven op het spel. «Maar het brengt me zoveel geluk dat ik de gevaren graag voor lief neem.»

Info: www.mukhtarmaiwwo.org