Zwemster Marleen Veldhuis over sport en astma (Top Santé)
’Winnen is belangrijk voor me’

Negen uur ‘s ochtends, Sloterparkbad Amsterdam. Speciaal voor het interview is zwemster Marleen Veldhuis (25)  met haar blauwe olympische volkswagen Golf naar haar vaste trainingsplek gekomen, waar ze zo’n 25 uur per week in het water te vinden is. Normaal gesproken zou ze er al twee uur training op hebben zitten, maar vandaag heeft ze een vrije ochtend. Ze is net een dag terug uit Cadiz, waar ze drie titels heeft binnengehaald tijdens de open Spaanse kampioenschappen. ‘De kroonprinses van Inge de Bruijn’, zoals de pers haar doopte na haar internationale doorbraak vorig jaar, begon relatief laat aan haar zwemcarrière - haar studie bedrijfskunde ging voor. Maar sinds ze in mei 2004 de Ingenieurstitel behaalde aan de Technische Universiteit Twenthe, liet ze er geen gras over groeien. Hoewel ze ook weer aan een tweede studie is begonnen, economie in Amsterdam, behoort ze inmiddels tot de wereldtop en plaatste ze zich voor de komende wereldkampioenschappen in juli in Montreal. En dat voor een meisje dat, waarschijnlijk al sinds haar kindertijd, astma heeft.

Wanneer manifesteerde de astma zich voor het eerst? 
“Het begon met een aanval van bronchitis toen ik een jaar of twee was. En ik weet nog dat ik het als kind af en toe benauwd had. Maar eigenlijk heb ik daar nooit iets mee gedaan, want het is nooit echt een probleem voor me geweest. Ik had niet het idee dat ik minder kon dan andere kinderen. Of misschien heb ik er nooit een probleem van gemaakt. Ziek zijn past niet bij me en ik was het dus ook zelden. Het was wel zo dat als ik bij mijn oma, die in een oud en stoffig huis woonde, was geweest ik het benauwd had. En ik herinner me ook dat ik tijdens een waterpolotraining zo de slappe lach had gekregen dat ik de volgende dag niet naar school kon. Het was dan al onmogelijk voor me om met de fiets de enorme bult die ik altijd over moest te halen. Dat is me een keer of twee, drie overkomen.”
Ben je gaan sporten om aan je conditie en dus je gezondheid te werken?
“Nee, ik ging dat echt doen omdat ik het leuk vond. Vooral zwemmen, maar ook waterpolo, waarmee ik in de hoofdklasse heb gespeeld en zelfs uitgenodigd werd voor een plaats in de nationale selectie. Het is wel dankzij de sport dat de astma uiteindelijk na jaren definitief werd vastgesteld. Toen ik een jaar of negentien was begon mijn waterpolocoach zich toch zorgen te maken over het feit dat ik het af en toe benauwd had. Kennelijk ging het toen even niet zo goed. Hoewel ik nooit liet merken dat ik er last van had. Ik ben niet het type die om een wissel vraagt. En ik was natuurlijk niet anders gewend. Ik had geen idee of ik harder moest werken dan anderen, het ging zoals het ging en ik stond er niet bij stil dat ik eventueel gehinderd werd door ademhalingsproblemen.
Op advies van mijn coach besloot ik toch eens naar de longarts te gaan, voor het eerst, want ik houd niet zo van dokters. De arts constateerde astma. Ik kreeg medicijnen en vanaf die tijd merkte ik wel dat het beter ging. Omdat ik liever geen pillen en poedertjes in mijn lichaam stop, heb ik in het begin nog wel gedacht dat het ook zonder moest kunnen. Maar toen ik op controle was, zag de arts meteen tijdens een longfunctietest dat ik er al een maand mee wat gestopt. De medicijnen hebben dus ongetwijfeld een positieve invloed gehad op mijn prestaties. Ik gebruik nu dus braaf twee keer per dag een puf met een zogenoemd combinatiepreparaat. Of ik het niveau waarop ik nu zit ook had kunnen behalen zonder medicijnen, zal ik nooit weten. Ik moet ze in principe de rest van mijn leven blijven gebruiken. Verder leef ik zo gezond mogelijk. Ik houd in zoverre rekening met mijn ziekte dat ik mijn huis regelmatig stofzuig en ervoor zorg dat ik op reizen en op trainingskamp mijn eigen hoofdkussen meeneem.”
Het lijkt erop alsof je de astma hebt overwonnen door er vooral nooit een probleem van te maken. Heb je die nuchterheid en ‘we zien wel hoe het loopt’-houding ook ten aanzien van je zwemcarrière?
“Ik ben nooit bewust bezig geweest met een internationale carrière. Ik ben ook helemaal geen plannerig type. Het gaat in de zwemsport sowieso heel geleidelijk. Op een gegeven moment zwem je een zodanige tijd dat je je plaatst voor een internationaal toernooi. Dat overkwam mij in 2002 en ik zag dat niet echt als een stap. Waar het mij om gaat, is dat het leuk blijft en dat ik resultaten behaal. Ik wil mezelf blijven verbeteren, steeds harder kunnen zwemmen. Net zoals de meeste mensen zichzelf willen blijven ontwikkelen. Ik wil alles er uithalen wat erin zit en dan heb ik het er best voor over dat mijn wekker elke dag om kwart voor zes afgaat. Want er zijn ook veel leuke kanten: zo lag ik gisterenochtend nog op een Spaans strand.”
Je won van je astma, je hebt al aardig wat titels op je naam staan en heel wat persoonlijke records gevestigd. Ben je een geboren winnaar?
“Winnen is belangrijk voor me. Dat zit in me. Ik ben opgevoed met het idee dat als je iets doet je het ook goed moet doen. In ons gezin wilde iedereen winnen met spelletjes spelen, of tijdens de fietsvakantie als eerste bij het bordje honderd meter verderop zijn. Willen winnen is belangrijk voor een topsporter - hoewel er ook veel zijn die vooral als doel hebben zichzelf te verbeteren. Als ik finish en ik kijk achter me en zie die ‘1’ op het bord achter mijn naam staan, dan is dat zo gaaf. Dáár tref je nou al die voorbereidingen voor, dáárvoor zorg je nou dat je goed bent uitgerust. En als het dan ook nog lukt… “
Hoe vond je het toen je in de pers de bijnaam kroonprinses van Inge de Bruijn kreeg? Spoort je dat aan om nog harder te gaan?
 “Het is een hele eer natuurlijk, want Inge heeft al zoveel gepresteerd. Maar het schept ook verwachtingen. En in het begin had ik daar wel eventjes last van, vroeg ik me af of ik eraan kon voldoen. Maar nu sta ik er niet meer bij stil. Ik zwem gewoon. Mijn zelfvertrouwen wordt meer gesterkt door de prestaties die ikzelf neerzet dan door wat anderen van mij verwachten.”
Je bent geen planner, zei je eerder, maar je hebt vast wel een doel voor ogen. Wat zou voor jou de kroon op je zwemcarrière zijn?
“Vorig jaar heb ik op de Olymische Spelen een medaille gewonnen met estafettezwemmen. Dat is natuurlijk al geweldig, maar een persoonlijke olympische medaille zou ik echt het mooiste vinden. Dus ook al ben ik geen planner, in Peking 2008 wil ik er absoluut bij zijn om een eigen plak te halen.”

Meer informatie over astma en astma en sport is te vinden op www.astmatest.nl

CV Marleen Veldhuis
geboren: 29 juni 1979
woonplaats: Amsterdam
studie: Technische bedrijfskunde, TU Twente, afgerond in 2004
belangrijkste prestaties:
- Wereldkampioene 50m vrije slag
- Europees kampioene 50m vrije slag
- Zilver EK, 100m vrije slag
- Brons estafette Olympische Spelen
- Goud estafette EK 4x50 vrij en 4x50 wissel (wereldrecord)

ASTMA EN SPORT

De combinatie astma en lichaamsbeweging lijkt tegenstrijdig, omdat bewegen bij astmapatiënten vaak tot benauwdheid leidt. Daarom vermijden veel mensen met astma sport. Met als gevolg een slechte conditie, waardoor benauwdheid nog sneller toe zal slaan. Het Astma Fonds stimuleert patiënten daarom juist om wel aan lichaamsbeweging te doen. Getrainde spieren hebben namelijk minder zuurstof nodig dan ongetrainde spieren, en daardoor kunnen mensen met luchtwegklachten én een goede conditie meer doen met minder lucht. Uiteindelijk worden de astmatische klachten ook minder. Bovendien is beweging goed tegen mogelijke bijwerkingen van bepaalde medicijnen, zoals botontkalking.
Voor astmapatiënten is het wel belangrijk om de juiste sport te kiezen. Binnen sporten kan allergische aanvallen geven, als er een allergie is voor huisstofmijt. Buiten kan een droge of koude lucht de luchtwegen extra prikkelen en tot benauwdheid leiden.
Het is verstandig om de inspanning geleidelijk op te bouwen en zowel de trainer als de mede-sporters uit te leggen wat astma precies is en wat er kan gebeuren. Als er rekening wordt gehouden met iemands astma, wordt de kans op een aanval verkleind.
Mogelijke voorzorgsmaatregelen:
Medicijnen tijdens het sporten inhaleren.
Een goede warming-up.
De sportzaal goed schoonmaken en ventileren.
Koude en droge lucht vermijden of de lucht voorverwarmen.
Eventueel het tempo verlagen als benauwdheid dreigt.
Voor wie veel last heeft van inspanningsastma, is zwemmen een goede optie. Het uithoudingsvermogen wordt bij zwemmen namelijk verspreid aangesproken over de tijd, en niet op een bepaald piekmoment. Ook de hoge luchtvochtigheid in een zwembad maakt de omgeving, samen met de hoge temperatuur, ideaal voor veel astmapatiënten. Wel zou de chloorlucht tot een allergische reactie kunnen leiden. Er zijn zwembaden die wat dat betreft rekening houden met astmapatiënten. Informatie hierover is op te vragen bij de gemeente.